Dialectiek Zonder Dogma, Robert Havemann

Sommige mensen komen nooit tot actief handelen, omdat zij niet klaar komen met de berekening van hun kansen.

'Al het grote ontstaat steeds uit het geringe. Men moet zijn oogmerk richten op wat er nog niet is!' - Lao Tse

'De wereld is noch door goden noch door de mensen gemaakt, maar zij was, is en zal zijn, eeuwig levend vuur, naar eigen wet en maat ontbrandend en naar eigen wet en maat uitdovend…'

Vorm en inhoud vormen steeds een dialectische eenheid: een eenheid vol tegenstrijdigheden.

Modern materialisme vereist twijfel aan zichzelf.

Informatie is nooit identiek met hetgeen waaromtrent zij informatie verschaft.

De mens helpt zijn noodlot te verwerkelijken door het te willen afwenden.

Ervaring voortdurend nodig als oorspronkelijke bron.

Het leven van de mensheid wordt door voortdurende wisseling van het tempo van de tijd begeleid. (tijdselasticiteit)

Onvolledigheid van de kennis van het feitelijke betekent niet dat de werkelijkheid onbepaald is, maar onze kennis daarvan.

Is toevalligheid van een gebeurtenis slechts uitdrukking van de onvolledigheid van onze kennis hoe het tot die gebeurtenis komt?

Of is toevalligheid en daarmee het begrip van de waarschijnlijkheid een objectieve categorie van de natuur?

Continuïteit van de samenhang: De rivier is steeds weer anders, omdat er voortdurend ander water doorheenstroomt. Maar tegelijk blijft hij toch ook dezelfde rivier bij alle voortdurende verandering.

Het losmaken van afzonderlijke gebeurtenissen als oorzaken en gevolgen uit het verband is een analytische ingreep die wij met ons verstand van de dingen uitvoeren. In werkelijkheid bevindt alles zich in een stroom van bestendige, oneindig durende verandering. […] In al deze bestendige verandering is toch iets blijvends: de diepere grond van de samenhangen - het wetmatige.

De toekomst blijft door het verleden mede bepaald, maar zij is niet definitief en absoluut gedetermineerd. Slechts die gebeurtenissen hebben een hoge graad van gedetermineerdheid waarop we geen invloed kunnen uitoefenen. […] Vrijheid verwerven we door de noodzakelijkheid te veranderen, nieuwe mogelijkheden te schappen en het mogelijk te variëren. We kunnen de graad van mogelijkheid van bepaalde gebeurtenissen verhogen en van andere verlagen. De mens met zijn activiteit is geen speelbal van het blinde toeval, maar omgekeerd: van de toevalligheid van de gebeurtenissen maakt hij een praktisch gebruik om te bereiken wat hij nastreeft.

De werkelijkheid richt zich niet naar wat wij denken, maar omgekeerd: wat wij denken moet tot inhoud hebben wat in de werkelijkheid bestaat.

We moeten begrijpen dat het mogelijke een even onlosmakelijk bestanddeel van de werkelijkheid is als het zich in elk afzonderlijk geval verwerkelijkende.

In werkelijkheid zijn mogelijkheid en werkelijkheid onlosmakelijk met elkaar verbonden. Voortdurend ontvlamt het werkelijke in het mogelijke en voortdurend ontstaat nieuwe mogelijkheid uit de zich ontwikkelende werkelijkheid.

Ontwikkeling betekent steeds voortdurende toename, uitbreiding, vergroting en verandering van het wordende.

In het mogelijke verschijnt niet de oorzaak, maar de grond van de verschijnselen. De grond is het blijvende in de stroom der verschijnselen.

Het discontinue en het continue van de samenhang bewerkstelligen het toevallige.

Progressie is metamorfose van het bestaande, voortdurende voortbrenging van het nieuwe, het nog niet bestaande.

De weg van de mensheid is de weg uit het rijk van de noodzakelijkheid naar het rijk van de vrijheid. En: de voortdurend groeiende materiële mogelijkheden ertoe benutten om steeds meer mensen steeds meer mogelijkheden van handelen te verschaffen.

Vrijheid bezitten we pas wanneer voor ons doen en laten een breed scala van mogelijkheden openstaat.

Spontaniteit betekent ondanks onvoldoende bewustheid toch de moed hebben om verder te gaan.

De gelijkheid in het verschillende zien, de gelijkheid in het veranderende begrijpen, is de eerste voorwaarde voor het denken.

Ga niet van het algemene uit, maar van het afzonderlijke en bijzondere en kom van daaruit tot het algemene.

Wie zichzelf prijst, volbrengt niets.

De uitbreiding van de kennis is om een dubbele reden een oneindig proces:

1. Omdat we er nooit mee klaar zijn

2. Omdat de natuur steeds iets nieuws voortbrengt

Dialectiek is het-zich-bewust-zijn en het zich-bewust-maken van het dialectisch karakter van de werkelijkheid en dat betekent: over de grenzen van de afzonderlijke wetenschappen heen de diepe innerlijke samenhang van alle verschijnselen op alle gebieden van de werkelijkheid begrijpen.

Persoonlijkheid is ten volle ontplooide individualiteit, is maximale verscheidenheid van alle mensen, nu ook juist in de eigenschappen die ons van het dier onderscheiden.